reisverhaal van Ans den Hartog
AZERBEIDZJAN
LAND VOL VERRASSINGEN
De Airbus 200 van Aeroflot maakt een wijde boog over de Kaspische zee. Boven mij een fluwelen sterrenlucht, onder mij glinsteren duizenden lichtjes van Bakoe, hoofdstad van Azerbeidzjan. Vijf minuten later landen we op het vliegveld Heydar Aliyev. Die naam zal ik nog veel tegenkomen op mijn tochten door dit wondermooie land. Heydar Aliyev was president van 1993 tot 2003 en dank zij nieuwe inkomsten uit olie en gas, heeft hij veel kunnen doen voor de welvaart van de Azeri's. Bijna alle scholen, ziekenhuizen en musea dragen zijn naam
Azerbeidzjan is het grootste en meest bevolkte land in de Kaukasus. Het ligt op de grens van Oost-Europa en West-Azië en vormt daarmee een transcontinentale staat. Het land grenst aan de Kaspische zee in het oosten, Iran in het zuiden , Armenië in het westen, Georgië in het noordwesten, Rusland in het noorden. Azerbeidzjan heft ook tientallen eilanden in de Kaspische zee. De waterscheiding van de Kaukasus die dwars door Azerbeidzjan loopt wordt traditioneel gezien als de grens tussen Europa en Azië.
De volgende dag rijd ik door uitgestrekte velden met “Jaknikkers”, die het zwarte goud uit de grond halen, naar Gobustan, vermeld op de wereld erfgoedlijst van UNESCO. Hier zijn rotstekeningen te zien van een volk dat 25.000 jaar geleden in deze grotten leefde. De tekeningen laten het leven zien van alle dag, zoals jachttaferelen, traditionele dansen, huisdieren, zelfs wilde dieren zoals beren en leeuwen. Er is een klein museum waar uitgebreid wordt verteld over dit oude volk.
Op de terugweg zie ik langs de weg brandend gesteente. Vlammen van wel een meter hoog. Men vertelt mij dat dit gas is dat spontaan uit de grond ontsnapt. Deze natuurlijke fakkels branden al eeuwen en zijn niet te blussen. Azerbeidzjan betekent letterlijk vertaald: ”Land van de eeuwige vlammen”. In het centrum van het schiereiland Absheron ligt ”Atashgah” “Tempel van het vuur”. Zarathustra en zijn volgelingen, komend uit India en het oude Perzië, aanbaden hier het heilige vuur. Zoroatrisme is het oorspronkelijk geloof van Azerbeidzjan en Iran. Een soort traditie die ze voor duizenden jaren hebben behouden. De tempel wordt nog jaarlijks door bedevaartgangers bezocht. Helaas werd de tempel vernietigd in de 7e eeuw, maar in de 18e eeuw weer opgebouwd. De omliggende karavanserais en cellen voor de bedevaartgangers werden gelukkig gespaard en zijn nog origineel.
Twee dagen later volgen we een deel van de oude Kaukasische zijderoute, die loopt door Azerbeizjan en Georgië (2000 jaar geleden waren er 2 zijderoutes) .Vanaf Bakoe rijden we eerst door de Koera-Arasvlakte, de vlakte van de rivieren Koera en Aras, dan begint de machtige, grote Kaukasus. De toppen worden steeds hoger, de ravijnen dieper. Een woest, adembenemend landschap. Dan arriveren we in Sheki. Het schitterend koninklijk paleis van de Sheki Khans (koningen) werd gebouwd in 1762, zonder een spijker te gebruiken. Het is een heel bijzonder gebouw, versierd met houtsnijwerk en kleurrijke muurschilderingen. In Sheki zijn nog twee middeleeuwse Karavanserais, (de voorlopers van onze hotels), het Ashagi en Yukhari. Hier overnachtten de reizigers van de zijderoute. Het Yukhari is een paar jaar geleden volledig herbouwd en omgetoverd tot een modern hotel complex. In de binnentuin drinken we thee. Voor ons op de grond staat een grote Samowar. Onderin de pot wordt een vuurtje gestookt en de rook komt boven uit een lange pijp. Zo wordt het water in de Samowar aan de kook gehouden. In een andere theepot wordt zeer sterke, zwarte thee gezet. De thee wordt geserveerd in glaasjes. Steeds wordt een klein beetje zwarte thee in een glaasje gedaan en aangevuld met kokend heet water uit de Samowar . Erbij worden zoete koekjes en gesuikerde vruchten en noten gegeten. Sheki is ook beroemd om de teelt van zijderupsen. Zijden shawls (Kelagi) worden naar bijna alle landen in Midden-Azië geëxporteerd. In het “Huis van de Ambachten” zien we schitterend glas-in-lood, juwelen, muziekinstrumenten, keramiek en tapijten. Vol trots wordt ons verteld dat de tapijten van Azerbeidzjan mooier en waardevoller zijn dan die uit Perzië.
Teruggaand overnachten we in Gabala in het pas geopende Qafqashotel “Riverside”hotel, Qafqas is het Russische woord voor Kaukasus. Ik moet even in mijn arm knijpen. Wat een cultuurschok. Te midden van de ongerepte bergen is een zeer luxe, Amerikaans aandoend resort gebouwd met zwembaden, wellness center etc. met vanuit elke kamer een schitterend uitzicht.
De volgende dag naar Lahic, een klein bergdorp hoog in de Kaukasus.We komen langs de potjesmarkt. De boeren uit de omgeving verkopen hier hun zelf verbouwde groente en fruit, de boerinnen hun zelf ingemaakt vruchten. In de kleine kronkelige steegjes vallen vooral de gesloten houten balkons aan de gevels op. Dan terug naar Nardaran, mijn basis.
Er volgt nog een reis en wel naar Lerik, nu naar het zuiden vlak bij de Iraanse grens. Een totaal ander landschap ontvouwt zich voor onze ogen. Tussen de Kapische zee en het Talysh gebergte bij Lankaran heerst een sub-tropisch klimaat en de grond is zeer vruchtbaar. Theeplantages, rijstvelden, citrusvruchten, fruitbomen, groenteteelt, wijnvelden glijden voorbij. Als we de heuvels van het “Hirkan” Nationaal Park inrijden zien we bijzondere bomen zoals de IJzerboom, de Fluweelberk, Zijdeboom, Eucalyptus etc. Hoger in de bergen zien we grotten, sommige zo groot als zalen. Lerik heeft een uniek museum van oude mensen. Dank zij het milde klimaat en de zuivere berglucht worden zeer veel mensen ouder dan 120 jaar. Er zijn zelfs 150-jarigen geweest!
Bakoe met zijn oude, nog ommuurde, binnenstad bezoek ik als laatste. De binnenstad is autovrij, waardoor er een serene rust ontstaat. Ik bezoek het paleis van Shirvanshakh, de Maagdentoren uit de 4e eeuw BC, en de Moskee van Mohammed uit de het jaar 1000.
Dit is een van de weinige moskeeën in dit land. Azerbeidzjan heeft een seculiere overheid en heeft dus geen staatsreligie. Het grootste deel van de bevolking is (sjiitisch) islamitisch. Alleen een klein deel van de bevolking volgt de islamitische regels, zoals vaste gebeden, vasten tijdens de ramadan of het zich onthouden van varkensvlees. Ook de hoofddoek voor vrouwen wordt niet algemeen gedragen. In Bakoe staat een standbeeld van de eerste vrouw die haar hoofddoek vrijwillig afdeed.
Om de oude stad heen ligt een moderne stad met prachtige boulevards, pleinen, parken en fonteinen. Op de grote promenade langs de zee is het 's avonds heerlijk flaneren. De stad straalt een internationale sfeer uit. Het doet me denken aan Parijs met prachtige boetieks van Armani, Valentino en Gucci. Aan Dubai met schitterende nieuwbouw in zowel moderne als klassieke stijl. Aan Hong Kong met elektronicawinkels en horloge- en juwelenshops. Er wordt hard gewerkt hier aan de opbouw van Bakoe. Ik zie minstens 35 gebouwen in aanbouw en zelfs zondags en 's nachts draaien de enorme bouwkranen gewoon door. Dit is nieuwe welvaart, te danken o.a. aan het Sjah Deniz-gasveld, dat in 1999 werd ontdekt, waarmee Azerbeidzjan de potentie kreeg om ook een grote gasexporteur te worden. In 2003 startte het werk aan de strategische Bakoe-Tbilisi-Ceyhan oliepijpleiding en de Zuid-Kaukasus gaspijpleiding, die respectievelijk in 2005 en 2006 gereed kwamen.
Mijn gastheer nodigt mij uit voor een typisch Azerbeidzjaans diner in een van de beste restaurants van Bakoe. Weer een aparte ervaring. In dit land dineer je niet in een eetzaal, maar elk restaurant heeft aparte kamers voor grote of kleinere gezelschappen. In onze kamer, de vloeren belegd en de muren behangen me Oriëntaalse tapijten, zijn langs de wanden zitbanken aangebracht waarop tientallen fraai versierde kussens. Het is de bedoeling je schoenen uit te doen en een zo gemakkelijk mogelijke houding aan te nemen. Mijn tafelheer zit in kleermakerszit. Voor ons een tafel vol met heerlijkheden. Beluga kaviaar, met notenpastei gevulde vis, geroosterde aubergines, etc. en natuurlijk wordt de Wodka niet vergeten. Als hoofdgerecht Plof. Dit is saffraanrijst met gegrilde kip en zuidvruchten. Daarna natuurlijk weer thee, de nationale drank die bij elke gelegenheid wordt gedronken, en heel veel zoetigheden.
Azerbeidzjan is een exotische mix van Europa en Azië met veel Arabische invloeden. Het toerisme staat nog in de kinderschoenen en de infrastructuur in afgelegen gebieden is nog niet optimaal, maar het is zeker een bezoek waard.
Ans den Hartog
voor reizen naar Azerbeidzjan kijk eens op http://www.topotravel.nl/
