Wintersprookje

Waar begint een sprookje?

Lena Sangin

Wanneer is het eerste sprookje geboren? Met de eerste mens? En waarover ging het eerste sprookje? Over donder, water, bomen of dieren? Of was het gewoon een wiegeliedje van een moeder voor haar kind? Hoe dan ook, er moet ooit een eerste sprookje verteld zijn waaruit alle andere sprookjes zijn gegroeid. En het had hetzelfde doel als in onze tijden: de luisteraar zo veel mogelijk te verwonderen. Men hoorde betoverende verhalen over de eeuwige strijd tussen Goed en Kwaad en verbond ze met zijn eigen hoop en verwachtingen. Sprookjes aller tijden weerspiegelden wensen, geloof en hoop van diegenen voor wie ze bestemd waren: voor gewone mensen; dierensprookjes voor kinderen, liefdessprookjes voor de jeugd, religieuze en politieke sprookjes voor de volwassenen.

ex Ponto Magazine nr.7

Je verwondert je soms hoe een door één iemand verzonnen sprookje hordes mensen en volkeren achter zich aan weet te slepen. Denk maar aan het sprookje van Adam Smith en Richardson “Utopie”, dat door Karl Marx “communisme” werd genoemd en door Lenin werd “verwerkelijkt”. Sprookjes kunnen worden misbruikt: religieuze sprookjes over paradijs en hel om het volk gehoorzaam te houden, politieke sprookjes over een gelukkige toekomst om hetzelfde volk als instrument te kunnen gebruiken.
Maar sprookjes zijn in het menselijke leven even noodzakelijk als voedsel. Als er geen sprookje meer is, verzint men het ter plekke. Een sprookje met een goede held die altijd het Kwaad overwint is een echo van volkswensen en volksstreven.  Zelfs in onze tijden verzint men een personage als Superman of Robocop om “slechte mensen” te straffen, al was het maar in de fantasie.

Sinterklaas en Ded Moroz
Sinterklaas of Sint Nicolaas is bijna twee duizend jaar oud. Hij is nog steeds een van de meest geliefde personage met een christelijke achtergrond. De oorsprong van Sinterklaas bleef jaren het thema van discussies totdat men hem identificeerde met Noel Baba uit Turkije.
Analogieën of interpretaties van de Kerstman bestaan bijna bij ieder volk. In Rusland noemt men hem Ded Moroz (in het Russisch Дед Мороз, wat betekent Opa Vorst), in Azerbeidjaan noemt men hem Shakhta Baba die dezelfde betekenis heeft als in het Russisch. Maar de metgezel van Ded Moroz verschilt totaal van die van Sinterklaas. Waar Sinterklaas in Nederland door zijn knecht Zwarte Piet wordt begeleidt, in voormalige sovjet republieken is hij altijd in het  gezelschap van Snegurochka (in het Russisch Снегурочка, wat Sneeuwmeisje betekent), een kleinkind van Ded Moroz. De kleren van Snegurochka zijn ook anders. Zij is wit van top tot teen met een zilveren kroon op haar hoofd. De Kleren van Ded Moroz lijken wel op de kleren van Sinterklaas. Samen verschijnen ze op ieder Nieuwjaarfeest op scholen en bij kinderorganisaties om kinderen op te vrolijken met cadeautjes. Ded Moroz luistert naar gedichten en liedjes die kinderen aan hem voordragen. Ze dansen dan samen rondom de versierde kerstboom. Aan het eind van de voorstellingen haalt Ded Moroz uit zijn grote zak cadeautjes voor iedereen.
Oorspronkelijk was Ded Moroz een boze en wrede heidensgod, Grote grijsaard uit het Noorden, gebieder van ijskou en sneeuwstorm en bevriezer van mensen. In 1910 werd in Rusland geprobeerd Ded Moroz tijdens de kerstdagen te laten komen, maar het kreeg geen populariteit bij het volk. In Sovjettijden werd een nieuwe beeld van Ded Moroz verspreid, dat meer overeenkwam met heilige Nicolaas. Het sprookje over de goede kerstman, vriend van alle kinderen, werd op bevel geschapen, verlevendigd en in de maatschappij geïnjecteerd. Je vierde dat feest niet, je gehoorzaamde. Zo werden in de islamitische sovjetrepublieken geleidelijk islamitische feesten uit de arena verdrongen door moderne feesten met een christelijke achtergrond.
De Kerstman verscheen niet tijdens de kerstdagen (religieuze feesten werden in Sovjet Unie niet gevierd), maar alleen op de dag na het nieuwe jaar, op 1 januari. Hij bracht wel bracht cadeautjes mee voor de kinderen. Dit beeld van Ded Moroz is in Rusland en voormalige sovjetlanden met islamitische achtergrond nog steeds populair. Ieder kind wacht op hem tijdens de nieuwjaarsfeesten. Er worden over Ded Moroz en Snegurochka duizenden sprookjes en verhalen verteld en geschreven. Kinderen in voormalige Sovjetlanden geloven in Ded Moroz net zo als Nederlandse kinderen in Sinterklaas.

Is Sinterklaas multicultureel?
Ten opzichte van Ded Moroz in voormalige communistische landen is Sinterklaas in Nederland minder ‘gemulticulturaliseerd’. Er is altijd een verborgen weerstand van niet-christelijke bevolkingsgroepen om hun kinderen tegen die verleiding te beschermen. Op scholen of andere instellingen maakt men geen bezwaar tegen het verzet van de ouders met een islamitische achtergrond. Met de wensen van kinderen wordt zo weinig rekening gehouden: zij mogen het de Sinterklaas- en Nieuwjaarfeest niet met andere kinderen meevieren of kunnen er alleen passief aan deelnemen. Maar die islamitische kinderen blijven wel over Sinterklaas dromen.

Nuray
Ik herinner me het verhaal van Nuray, een Turkse vrouw, die vanaf haar vierde elk jaar haar schoen bij de verwarming in de huiskamer zette op de dag dat Sinterklaas het land binnenkwam. Zij wachtte bijna drie weken lang op cadeautjes van Sinterklaas. ’s Ochtends, als zij naar school ging, hoorde ze verhalen van andere kinderen over de cadeautjes die zij in hun schoen hadden gevonden. Iedereen was blij dat Sinterklaas hem niet vergeten was. Alleen Nuray kon niets vertellen. Dat duurde tot haar tiende. Elk jaar, vanaf eind november tot 6 december, hield zij haar wens in haar gedachten, dan zette zij haar schoen bij de verwarming en smeekte Sinterklaas om haar niet te vergeten. Maar Sinterklaas kwam nooit bij haar. Als zij haar schoen leeg vond, barstte ze in tranen uit en vroeg ze iedereen in huis: waarom komt Sinterklaas bij iedereen maar niet bij mij? Nuray is inmiddels 25, maar ze denkt dat dit trauma uit haar kinderjaren diepe sporen heeft achtergelaten.

Wat is beter: geloven of niet geloven?
Inderdaad, wat is beter? Jezelf laten meeslepen door onschuldige kindervreugde of de zaak hard aan pakken en hen van de leugens op de hoogte te stellen? Is een zoete leugen over het bestaan van Sinterklaas beter dan de bittere waarheid over zijn niet-bestaan? Wie zou de moed hebben kinderen van hun sprookjes te beroven?
Hierbij denk je onwillekeurig aan het beroemde werk van Aristoteles, Ars Poëtica, waarin de Oudgriekse filosoof de vreugde van kennis naar voren brengt. Hij vertelt over de kracht van de voorstelling op het podium en zegt dat hij uit twee toeschouwers diegene zou kiezen, die in het verhaal gelooft. Dus laten wij naar sprookjes blijven luisteren, laten wij onze sprookjes blijven vertellen. Laten wij onze kinderen blijven betoveren. Wat maakt het uit uit welke achtergrond de goedheid komt, als het ze maar beter maakt.

Sprookje
Stel je voor, je bent jong en vol levenskracht. Je zit thuis, alleen. Je gedachten zoeken een toevluchtsoord tussen tapijten, boeken, kaarsen, schilderijen. Je fantasie wil voeding, spanning. Je blik dwaalt om iets waardevols te raken dat je gedachten verder kan meeslepen. Je verveelt je en je wilt je graag door iets laten verrassen, door iets avontuurlijks, wonderlijks, zelfs gevaarlijks. Je zit lekker naast de open haard, leunt tegen de dikke kussens en kijkt naar het vrolijk vlammende vuur. Af en toe neem je  een slokje van je robijnrode wijn. Je hoort hoe het buiten stil is, zo stil dat het lijkt alsof je hoort hoe de nacht binnen het erf stapt. Witte, zachte sneeuwvlokken vormen ajour en filigrein op je raamruiten. Door deze sprookjesachtige sneeuwornamenten verbeeld je je een toversprookje dat zich buiten afspeelt. De sneeuw die in de middag viel, ligt op de grond en flonkert onder het maanlicht als een deken van diamanten sterretjes. Takken van bomen bukken zich naar de sneeuw en lijken op witte franjes. Het is zo helder buiten dat je zelfs de horizon ziet waar de hemel en aarde elkaar stiekem omhelzen. Alsof zij  weten dat met de opkomst van de zon een eind aan deze sierlijke toverwereld komt. Jij observeert door het raam de stille sterrennacht en verlangt naar iets dat nog niet is gebeurd, dat nog geen naam heeft, maar dat zinvol is en de veranderingskracht bezit…
En opeens… Opeens hoor je iets. Een zacht geluid. Alsof iemand op de deur klopt. Juist, er wordt op de deur geklopt…
Je houdt je adem in: werd er echt geklopt? De klop wordt herhaald. Je bloed begint sneller te stromen. Ineens word je benauwd van alle verwachtingen, hoop en verlangens. Er wordt nog een keer geklopt. Je staat langzaam op. Je loopt naar de deur. Je hoeft maar enkele stappen te nemen van je zitplaats tot de deur. Een paar stappen die maar een paar seconden duren. Maar deze tijdsnipper is voldoende om je fantasie te laten razen. Dit is een geboortemoment van iets allerbelangrijkst in je leven. Moet je je haasten? Moet je de deur bliksemsnel openen?
Totdat je de deur opent, is je toversprookje bij jou. En daar, achter de deur, staat het antwoord klaar op de vraag: “Wie is daar?”
Maak dit wintersprookje af. Laat ons geloven in jouw verhaal. Zeg: wie was daar achter de deur?

Tijd voor een spelletje:

De beste  casinospelen speel je natuurlijk  bij GamblingCity.net . Leer alles over de geschiedenis. blackjack waarschijnlijkheden en  oefen blackjack met de blackjack uitleg van Gambling City.